Bertomeu cảnh báo NBA có thể lấy đi quyền tự quyết của bóng rổ châu Âu

Trong cuộc phỏng vấn trên chương trình “Tu diràs” của RAC1, cựu giám đốc điều hành EuroLeague Jordi Bertomeu đã đưa ra một câu nói đáng chú ý: Barcelona, Real Madrid hay Olympiacos sẽ phải trả tiền để thi đấu ở một giải đấu mà chính họ đã xây dựng. Câu nói ấy không chỉ là một lời chỉ trích. Nó tóm gọn toàn bộ căng thẳng đang nổi lên giữa NBA và bóng rổ châu Âu, khi đề xuất mở rộng của giải đấu Bắc Mỹ đụng đến hai thứ nhạy cảm nhất: quyền kiểm soát giải đấu và cấu trúc tài chính của các câu lạc bộ. Bertomeu không còn tại vị, nhưng ông là kiến trúc sư của mô hình EuroLeague hiện tại, người từng dẫn dắt tổ chức này từ năm 2026 đến năm 2026. Vì thế, phát biểu của ông vừa là lời cảnh báo, vừa là một phần của cuộc đàm phán đang diễn ra sau hậu trường. Đề xuất của NBA không còn là một ý tưởng xa vời. Giải đấu Bắc Mỹ đang theo đuổi kế hoạch hiện diện tại châu Âu bằng một cấu trúc giải mới, với mốc thời gian được nhắc đến là năm 2027. Ý tưởng này bao gồm việc mở rộng thị trường, thu hút nhà đầu tư và có thể tạo ra các đội bóng mới ở những thành phố như London hoặc Paris. Với EuroLeague, đây không chỉ là chuyện thêm một giải đấu. Đây là câu hỏi ai sẽ nắm quyền điều hành môn bóng rổ hàng đầu châu Âu, ai được hưởng lợi từ các thương hiệu đã được gây dựng trong hơn hai thập kỷ và ai phải trả giá cho sự thay đổi đó. Bertomeu không phản đối mục tiêu mở rộng thị trường. Ông nói rõ rằng việc đưa bóng rổ đến những thị trường mới không phải là điều đáng lo ngại, và NBA không phải là tổ chức phát minh ra ý tưởng đưa các giải đấu châu Âu vươn ra toàn cầu. Cách ông tách vấn đề rất rõ: mở rộng là một chuyện, còn điều khoản tài chính và quyền kiểm soát là chuyện khác. Đây là điểm quan trọng, bởi nó cho thấy cuộc tranh luận không nằm ở việc bóng rổ châu Âu có nên lớn hơn hay không. Cuộc tranh luận nằm ở việc ai được quyền quyết định cách nó lớn lên. Phần khiến Bertomeu lo ngại nhất là quyền tự quyết của các câu lạc bộ. Ông nói rằng các câu lạc bộ sẽ lại làm những gì người khác bảo họ làm, và thẩm quyền lúc này được gọi là NBA, trong khi trước đây được gọi là FIBA. Cách so sánh này không phải ngẫu nhiên. Nó gợi lại cuộc chia tách năm 2026, khi các câu lạc bộ rời FIBA để tự quyết định tương lai của mình. Bertomeu nhấn mạnh rằng trong 26 năm, các câu lạc bộ đã tự quyết định vận mệnh của họ. Với ông, đề xuất của NBA có nguy cơ đảo ngược thành quả đó. Điều khiến câu chuyện trở nên căng thẳng hơn là các con số. Theo Bertomeu, các câu lạc bộ sẽ phải trả nhiều hơn đáng kể so với khoản họ nhận được trong đề xuất của NBA. Ông nêu tỷ lệ nhận được chỉ bằng một phần mười số tiền sau đó phải trả, tức tỷ lệ 1:10, và gọi đó là điều hoàn toàn không thể chấp nhận. Tuy nhiên, đây là những con số do chính Bertomeu đưa ra trong phỏng vấn, không phải điều khoản đã được NBA công bố chính thức. Vì vậy, chúng cần được xem như một tuyên bố có định hướng đàm phán, không phải bản hợp đồng đã ngã ngũ. Nếu tỷ lệ 1:10 là đúng, bài toán kinh tế dành cho các câu lạc bộ ổn định sẽ rất khó biện minh. Một câu lạc bộ đã có thương hiệu, có cơ sở hạ tầng, có lượng người hâm mộ và có quyền sở hữu giải đấu hiện tại sẽ khó chấp nhận việc trả tiền để tham gia một cấu trúc mới mà họ không kiểm soát. Bertomeu không đưa ra con số tuyệt đối, chỉ dùng tỷ lệ và mô tả. Cách nói đó cho thấy các con số có thể đến từ rò rỉ hoặc từ quá trình đàm phán, và đang được dùng như một đòn áp lực công luận trước khi các bên ngồi vào bàn chính thức. Danh sách các câu lạc bộ được Bertomeu nhắc đến cũng mang nhiều hàm ý. Ông nêu Olympiacos, các đội bóng Belgrade gồm Red Star và Partizan, Zalgiris, Maccabi, Barcelona và Real Madrid. Đây là những thương hiệu lâu năm, có lượng cổ động viên trung thành và có vị thế đặc biệt trong cấu trúc EuroLeague. Việc ông gọi tên họ không chỉ để minh họa. Nó giống như một cách neo lại khối câu lạc bộ có cùng lợi ích, những bên có khả năng chống lại đề xuất nếu họ đứng cùng nhau. Sự thiếu vắng các câu lạc bộ khác trong danh sách cũng là một tín hiệu đáng chú ý. Mốc 2027 là biến số tiếp theo. Bertomeu cho rằng thời hạn này khó khả thi và có thể đang được dùng để duy trì áp lực lên các nhà đầu tư. Đây là điểm mấu chốt bởi thời hạn luôn là một công cụ đàm phán. Nếu NBA giữ được mốc 2027, sức ép sẽ tăng lên và các câu lạc bộ có thể bị buộc phải quyết định nhanh. Nếu mốc này trượt, đòn bẩy của NBA sẽ yếu đi và thời gian sẽ quay về phía các câu lạc bộ. Câu hỏi không phải năm 2027 có đẹp hay không, mà là liệu cấu trúc tài chính đứng sau nó có đủ vững để biến thời hạn thành hiện thực. Ở tầng sâu hơn, đây là cuộc đụng độ giữa hai mô hình quản trị. NBA vận hành theo mô hình nhượng quyền tập trung, trong đó giải đấu nắm quyền điều hành và các đội tham gia theo cấu trúc do giải đấu đặt ra. EuroLeague vận hành theo mô hình sở hữu câu lạc bộ, nơi các câu lạc bộ là chủ thể của giải đấu. Hai mô hình này không chỉ khác nhau về kỹ thuật. Chúng khác nhau về triết lý: một bên là giải đấu kiểm soát các đội, bên kia là các đội kiểm soát giải đấu. Đề xuất của NBA, nếu được áp dụng nguyên bản, sẽ đưa bóng rổ châu Âu trở lại mô hình mà chính các câu lạc bộ từng rời bỏ. Điểm phản trực giác nằm ở chỗ: mở rộng không phải là vấn đề. Bertomeu thừa nhận thị trường mới là cơ hội, và NBA không phải bên duy nhất có thể đưa bóng rổ châu Âu đi xa hơn. Vấn đề là các điều khoản. Nếu NBA tạo ra các đội mới ở London hoặc Paris mà không đụng đến quyền lợi của các câu lạc bộ hiện hữu, phản đối của Bertomeu sẽ mất đi một phần trọng lượng. Nhưng nếu NBA lấy chỗ của các câu lạc bộ đã gây dựng thương hiệu, thì đó không còn là mở rộng. Đó là tái cấu trúc quyền lực. Câu hỏi đặt ra là NBA muốn đồng hành với EuroLeague hay muốn thay thế EuroLeague. Bối cảnh truyền thông cũng cần được đọc cẩn thận. RAC1 là kênh khu vực Catalonia, và người nghe chương trình “Tu diràs” chủ yếu là khán giả Tây Ban Nha, đặc biệt là những người quan tâm đến Barcelona và Real Madrid. Điều đó không làm phát biểu của Bertomeu mất giá trị, nhưng nó cho thấy tiếng nói này có thể mạnh hơn ở Tây Ban Nha và Hy Lạp so với phần còn lại của châu Âu. Bài phỏng vấn cũng chỉ có một phía. NBA chưa đưa ra phản hồi trong cùng nội dung, và các con số tài chính chưa được kiểm chứng độc lập. Bertomeu, với tư cách cựu lãnh đạo không còn ghế chính thức, có thể nói những điều các lãnh đạo đương nhiệm không thể nói. Tác động lan tỏa không dừng ở phòng họp. Nếu cấu trúc giải đấu thay đổi, quyền phát sóng có thể bị chia nhỏ và giá trị truyền hình của EuroLeague có nguy cơ bị kéo xuống. Các thị trường khu vực hiện hữu có thể bị pha loãng nếu các đội mới được thêm vào mà không có cơ chế bảo vệ doanh thu. Thị trường cá cược và sưu tầm cũng có thể chịu tác động nếu thể thức thi đấu không ổn định. Về phía cầu thủ, nếu các câu lạc bộ chịu áp lực tài chính, đại diện và người đại diện có thể có thêm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán. Tài sản lớn nhất của EuroLeague vẫn là tập thể câu lạc bộ, và sự đoàn kết của họ là thứ NBA khó phá nhất. Rủi ro lớn nhất mà Bertomeu mô tả không phải là mất tiền. Đó là mất quyền tự quyết. Tiền là đòn bẩy, nhưng quyền kiểm soát mới là mục tiêu. Rủi ro thứ hai là các điều khoản tài chính tạo ra giá trị âm cho những câu lạc bộ ổn định. Rủi ro thứ ba là khối câu lạc bộ bị chia rẽ nếu một vài đội lớn quyết định đàm phán riêng. Rủi ro thứ tư là mốc 2027 không khả thi, khiến toàn bộ cấu trúc đầu tư mất ổn định. Và rủi ro cuối cùng là câu chuyện chỉ được kể từ một phía, với các con số chưa được xác minh, khiến công luận có thể đi nhanh hơn sự thật. Các tín hiệu cần theo dõi trong thời gian tới khá rõ. Thứ nhất là phản hồi của NBA trước các tuyên bố tài chính của Bertomeu, đặc biệt là tỷ lệ 1:10. Thứ hai là các tuyên bố chung hoặc tuyên bố riêng của các câu lạc bộ trong ECA, tổ chức sở hữu EuroLeague. Thứ ba là quan điểm của NBA về tính khả thi của năm 2027. Thứ tư là các thông báo mở rộng đội bóng mới ở London hoặc Paris, bởi nếu NBA chỉ tập trung vào thị trường mới, phản đối về việc lấy chỗ của các câu lạc bộ cũ sẽ yếu đi. Thứ năm là mức độ lan tỏa của câu chuyện trên truyền thông Tây Ban Nha và Catalonia. Câu hỏi cuối cùng không phải là NBA có nên đến châu Âu hay không. Câu hỏi là bóng rổ châu Âu sẽ đến với NBA với tư cách đối tác, hay với tư cách một bên bị mua lại. Bertomeu đã chọn cách đặt vấn đề theo hướng thứ hai, và ông có lý do để làm vậy. Nhưng lịch sử cho thấy các câu lạc bộ châu Âu từng biết cách đứng cùng nhau khi quyền tự quyết bị đe dọa. Mỗi con số rời rạc là một lời nói dối; chỉ khi xếp chúng cạnh nhau, sự thật mới bắt đầu nôn ra. Và trong câu chuyện này, sự thật nằm ở điều khoản, không nằm ở hào quang của một giải đấu mới.