Băng đội trưởng và tấm giấy chứng nhận giả: Vì sao Granit Xhaka tự loại mình khỏi tuyển Thụy Sĩ?

Belek, Thổ Nhĩ Kỳ – một buổi tập của đội tuyển Thụy Sĩ vẫn lăn bóng trên sân cỏ tháng Ba. Nhưng có một khoảnh khắc không xảy ra: máy quay tìm mãi không thấy chiếc áo số 10. Granit Xhaka đã không có mặt. Không vì chấn thương, không vì một chiếc thẻ đỏ ở phút nào đó. Anh vừa tự đưa mình ra khỏi đợt hội quân trước khi Liên đoàn bóng đá Thụy Sĩ (SFV) kịp đưa ra án phạt nào. Tôi đã theo dõi Xhaka từ những năm tháng anh khoác áo U21, nhưng tôi chưa từng thấy anh rời đội tuyển trong âm thầm đến vậy. SFV xác nhận thông tin hôm thứ Hai: đội trưởng sẽ không tham dự đợt tập trung. Lý do: Xhaka thừa nhận từng có được giấy chứng nhận tiêm vaccine COVID-19 giả. Trong một tuyên bố đăng trên mạng xã hội, anh viết: “Trong trạng thái cảm xúc bất ổn, tôi đã có được giấy chứng nhận tiêm phòng thay vì làm rõ những câu hỏi còn bỏ ngỏ bằng con đường đúng đắn. Hôm nay tôi nhận ra con đường đó không đúng. Đó là một sai lầm. Tôi xin lỗi.” Xhaka, 33 tuổi, đang chơi bóng ở giải Ngoại hạng Anh, ra mắt tuyển từ năm 2026 và là người giữ kỷ lục khoác áo đội tuyển Thụy Sĩ với 152 lần. Con số 152. Không phải một người vô danh. Lãnh đạo SFV, ông Knaebel, nói rằng Xhaka đã thông báo tình hình vào buổi tối hôm trước, đồng thời cam kết sẽ công khai lên tiếng và nhận trách nhiệm. SFV hoan nghênh hành động đó. Và rồi câu quan trọng nhất: “Chúng tôi cùng đi đến kết luận rằng vì lợi ích của đội, đợt tập trung này sẽ không có cậu ấy.” Tuyển Thụy Sĩ tập trung tại Belek để chuẩn bị cho các trận gặp Bắc Macedonia và Scotland trên sân khách, sau đó gặp Slovenia và Bắc Macedonia trên sân nhà. Nhưng trước khi bàn đến từng trận, chúng ta phải bàn về vị trí trung tâm vừa bị bỏ trống. Đội tuyển quốc gia không chỉ là một danh sách cầu thủ. Nó là một hệ thống lòng tin được xây bằng các buổi tập, các vòng loại, các cuộc đối thoại trong phòng thay đồ. Xhaka không phải một cầu thủ bình thường trong hệ thống ấy. Anh là người giữ nhịp, người chuyền vượt tuyến để mở ra các đợt lên bóng trực diện, là người ra hiệu pressing từ tuyến đầu. Khi anh không có mặt, Thụy Sĩ mất một “bộ não” nằm ở giữa sân. Granit Xhaka không nhanh nhất, không ghi nhiều bàn nhất, nhưng anh biết trận đấu đang cần gì. Kiểu cầu thủ đó khó thay thế chỉ bằng một cái tên khác. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở nhiều kỳ World Cup và Euro, tôi nhận thấy các đội tuyển nhỏ càng dựa nhiều vào trụ cột thì khi mất họ càng dễ vỡ trong những trận khó. Gặp Scotland, đội bóng có thể pressing quyết liệt ngay ở tuyến giữa. Gặp Slovenia, nếu không có người đủ tầm nhìn để điều tiết bóng, Thụy Sĩ có thể bị lôi vào một trận đấu rời rạc. Nations League không phải sân chơi thử nghiệm tùy tiện. Với các đội hạng trung, nó vừa là danh dự vừa là bàn đạp điểm số cho các vòng loại. Tôi cũng nghĩ đến yếu tố tinh thần. Một đội trưởng mất tích vào đúng lúc thủ tục y tế trở thành chủ đề nóng là một sự xáo trộn không thể đo bằng chỉ số chuyền bóng. Nó chạm vào câu hỏi niềm tin: chúng tôi có thể tin tưởng nhau trong phòng thay đồ không, khi ở ngoài xã hội, người dẫn dắt chúng tôi lại chọn một lối đi vòng? Vài năm trước, khi các quốc gia châu Âu đồng loạt siết chặt giấy đi đường, tôi nhớ những tin nhắn từ các cầu thủ ở Marseille lo lắng không biết có kịp sang sân bay, có kịp tập cùng đồng đội. Bóng đá thời dịch được chơi trong bong bóng, nhưng các cầu thủ vẫn là con người. Một giấy chứng nhận tiêm chủng đối với họ không chỉ là giấy y tế, nó còn là tấm vé được chơi bóng, được về nhà, được đến nơi tập trung. Điều đó không biện minh cho quyết định của Xhaka. Nhưng nó giải thích vì sao một người vốn không xa lạ với áp lực lại chọn sai cách trong một khoảnh khắc bất ổn. Nhưng có một chi tiết mà hầu hết các bản tin ban đầu có thể bỏ qua: SFV không dùng từ “loại khỏi đội tuyển”. Họ dùng cấu trúc “cùng đi đến kết luận”. Ngôn ngữ này rất khéo. Nó không biến Xhaka thành nạn nhân, nhưng cũng không để anh thành tội đồ duy nhất. Nó giúp phòng thay đồ giữ được nhịp vận hành ngay tại Belek. Và nó hoãn câu hỏi lớn hơn một nhịp: vì sao một người 152 lần khoác áo quốc gia lại không thể thẳng thắn với chính tổ chức của mình từ đầu? Đây là điểm mù của ký ức tập thể. Người hâm mộ nhớ Xhaka nóng giận, Xhaka phản ứng với khán giả, Xhaka đôi khi tự biến mình thành tâm bão. Nhưng họ không hay nhắc đến Xhaka đã đá bao nhiêu trận để che chắn cho hàng thủ, đã chịu bao nhiêu chấn thương để kịp trở lại cho một vòng loại mà hầu như mọi trận đều không thể vắng mặt. Khi một con người gắn bó lâu như vậy vấp ngã, câu chuyện không thể tóm gọn trong một dòng trạng thái xin lỗi. Có lẽ Thụy Sĩ sẽ vượt qua đợt tập trung này mà không có Xhaka. Nhưng sau khi tiếng còi kết thúc trận gặp Bắc Macedonia, câu hỏi vẫn lơ lửng: liệu một đội trưởng có thể chuộc lại lòng tin bằng sự vắng mặt, hay anh phải trở lại và giành lại nó bằng những trận đấu thực sự? Tôi từng viết: “Một sai lầm không hét lên còn vang hơn trăm phút hò hét.” Hôm nay, Xhaka không hét. Anh rời đi. Nhưng âm vang của sự ra đi đó, tôi nghĩ, sẽ còn đọng lại rất lâu trong hệ thống tuyển Thụy Sĩ.